هم‌اندیشی بین­ المللی در سنندج برای چالش فقر شهری و سکونتگاه ‌های فقیرنشین شهری

هم‌اندیشی بین­ المللی در سنندج برای چالش فقر شهری و سکونتگاه ‌های فقیرنشین شهری/ دکتر ایراندوست

درحالی‌که روند فرایند شهری شدن در جهان ادامه دارد، این فرایند با تمرکز فقر در شهرها و شکل‌گیری پدیده شهری شدن فقر همراه بوده است، به‌گونه‌ای که اکنون بیش از نیمی از فقرای جهان در شهرها زندگی می‌کنند. با توجه به ناکارآمدی نظام مدیریت و برنامه‌ریزی شهری و نبود توانایی و منابع بایسته، بخش بیشتر تهیدستان شهری ناچار به کار و سکونت در گستره غیر رسمی شهر می‌شوند. نزدیک به یک میلیارد تن در سراسر جهان در مناطق نامناسب شهری ساکن هستند که از کمبود امکانات زندگی شایسته همچون داشته‌ها و تسهیلات بهداشتی، درمانی، تفریحی، حمل‌ونقل، امنیتی، زیرساخت‌ها و مسکن و سرپناه مناسب در رنج هستند و از همه برجسته‌تر از مجال‌های کاری و پیشرفت اقتصادی و برابری دسترسی به اطلاعات در ساختار گه گاه رانتی شده اقتصاد شهر بی بهر هستند. در چنین شرایطی گروه‌های تهیدست در برابر بلایا و پیشامدهای طبیعی و انسانی سخت آسیب‌پذیر و شکننده هستند. این در هنگامی است که شهرها هر چه بیشتر به کانون سرمایه و اشتغال در اقتصاد نوین جهانی بدل شده‌اند و جویندگان زندگی بهتر به شکل روزافزونی به شهرها روی می‌آورند اما شهرها نیز با هر چه بیشتر شدن شکاف فقر و شکاف اجتماعی آینده دلخواهی را نوید نمی‌دهند.

در این میان نگرانی و چالش بنیادین نظام مدیریت و برنامه‌ریزی در سطح گوناگون جهانی تا محلی همواره این بوده که چگونه می‌توان برای میلیون‌ها بی‌خانمان و میلیون‌ها تنگدست ساکن در سکونتگاه‌های نامناسب، مسکن و شرایط زندگی خوب و شایسته را فراهم کرد و چگونه می‌توان زمینه بایسته برای توسعه‌ای فراگیر در شهرها را فراهم کرد؟ در این راستا تجربه جهانی دربردارنده سیاست‌ها و رویکردهای گوناگونی است که مجموعه‌ای از برآورده کردن کامل مسکن و زیرساخت تا تأمین و تسهیل دسترسی به زمین و یا راه‌کارهای سیاست‌گذاری انگیزشی و مالی را در بر می‌گیرد. با این ‌وجود روشن است که بهبود سکونتگاه‌های فقیرنشین شهری و زندگی ساکنان این سکونتگاه‌ها نیازمند سیاست‌گذاری، زمینه‌سازی، ظرفیت‌سازی و کار در سطوح گوناگون است. بی‌گمان از میان برداشتن نابرابری‌های منطقه‌ای، نیروافزایی و ظرفیت‌سازی سطوح گوناگون مدیریت توسعه و شهر، تأمین مالی و ابتکارات بسته به آن، شراکت راهبردی بخش خصوصی، عمومی و دولتی، توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی اجتماعات محلی، تأمین و یا آسانکردن دسترسی به زمین و مسکن، ایجاد زیر ساخت‌ها، برپایی زمینه‌ی شکل‌گیری حکمروایی خوب در سطح گوناگون به‌ ویژه در مدیریت شهرها، پشتیبانی از خودیاری و توجه به جایگاه فقرا در طرح‌های توسعه‌ی شهری هر یک به‌مثابه‌ی بخشی از راهکار و رویکرد بهبود و ارتقا بخشی سکونتگاه‌های خودانگیخته‌ی شهری مورد توجه قرار گرفته‌اند؛اما واقعیت‌های شهری نشان می‌دهد که مسکن غیررسمی دیگر یک کنشگری و یک پدیده‌ی حاشیه‌ای شهر نیست چه‌بسا راهی برای زندگی میلیون‌ها نفر است و پرسمانی هم در برنامه‌ریزی توسعه به شمار می‌رود. در واقع به گفته‌ی یکی از صاحب‌نظران این حوزه در شرایط و نظامی که برنامه ریزان و سیاست‌گذاران توان، و یا اراده ایجاد شرایط و زمینه‌ی مسکن رسمی برای تنگدستان را ندارد، آنان راهی جز روی آوردن به اسکان غیررسمی را ندارند.

فقر شهری و سکونت غیررسمی شهر یکی از برجسته‌ترین دشواری‌ها و چالش‌های شهرهای ایران به شمار می‌رود و آمارهای غیر رسمی نشان می­دهد که نزدیک به 8 میلیون کم درامد در سکونتگاه‌های فقیرنشین داخل و پیرامون شهرها به‌ویژه کلان‌ شهرها و مراکز استان‌ها ساکن هستند. برای شهر سنندج آمار چشم‌گیر سکونت بیش از 50 درصدی و یا به واگویشی ریشه‌ی سکونت غیر رسمی بیش از 50 درصد از جمعیت شهر غیررسمی است. اگر با شاخص‌های چون ضریب جینی، درامد،اشتغال، آسیب‌های اجتماعی و رفتارهای پرخطر، شکاف فقر و از این‌ دست موارد به ‌تفصیل مورد توجه قرار گیرد. نگرانی‌های ما در زمینه ناپایداری اجتماعی، اقتصادی و محیطی شهرها بسیار بیشتر خواهد شد. از این ‌رو بررسی چالش و بازنگری آموخته‌های اندوخته شده و به همفکری گذاشتن دانش جهانی و داخلی از ارزش فراوانی برخوردار خواهد بود و ما را دریافتن راه‌کارهای کارآمد یاری خواهد داد. در ایران پس از یک دهه تجربه اجرای سند ملی بهسازی سکونتگاه­های غیررسمی اکنون و با تصویب سند بازآفرینی شهری مجال مناسبی است تا با بازنگری عملکرد گذشته به نگاشتن و تدوین رویکردهای سیاستی و اجرایی در این زمینه بپردازیم.

در این راستا دانشگاه کردستان با همکاری شرکت عمران و بهسازی شهری و وزارت راه و شهرسازی و استانداری کردستان و حمایت شرکت عمران شهرهای جدید و شورای اسلامی شهر تهران، نظام‌مهندسی ساختمان کشور، برنامه اسکان بشر ملل متحد (UN- HABITAT) و یونسکو و برخی دیگر نهادهای محلی و ملی دیگر برگزاری همایش بین­المللی سکونتگاه­های فقیرنشین شهری را پایه­گذاری کرد. هدف از برگزاری این همایش شناخت چند و چون دگرگونی‌های سکونتگاه‌های فقیرنشین شهری در ایران و جهان، بررسی و به اشتراک گذاشتن آموخته‌های بهسازی و بازآفرینی شهری پایدار، بررسی نقش نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری در شکل‌گیری و ساماندهی پدیده سکونتگاه‌های خودانگیخته و فقیرنشین شهری و تبادل‌نظر برای نگاشتن چارچوب رویکرد فراگیر برای چاره چالش سکونتگاه‌های تهیدستان و بهسازی و بازآفرینی است. توانمندسازی و بازآفرینی، مسکن تهیدستان از تأمین تا تسهیل گری، حکمروایی شهری و سکونتگاه‌های فقیرنشین، رویکردهای پیش‌نگرانه و پیشگیرانه گسترش محدوده‌های نابسامان شهری، سیر دگرگونی سکونتگاه‌های خودانگیخته شهری، چالش‌ها و فرصت‌های سکونتگاه‌های فقیرنشین شهری، تاب‌آوری شهری و سکونتگاه‌های فقیرنشین، فرهنگ شهروندی و مشارکت و ظرفیت‌سازی محلی، هویت و سکونتگاه‌های خودانگیخته شهری، تأمین مالی مسکن فقرا، قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای مسکن فقرا، مدیریت زمین و برنامه‌ریزی مسکن فقرا، محیط ‌زیست و سکونتگاه‌های فقیرنشین، طرح‌های پیشگام و بهسازی و ارتقای محله‌های تهیدستان، تجارب موفق بازآفرینی و بهسازی شهری، اقتصاد فقرا و بخش غیررسمی و فقر زدایی در اجتماعات محلی و شهرهای جدید و مسکن در استطاعت فقرا از محورهای اصلی این همایش است. در این نشست مرور تجارب خوب در امر بهسازی بازآفرینی شهری و برگزاری کارگاه‌های آموزشی درباره بهسازی شهری از سوی کارشناسان و متخصصان داخلی و خارجی انجام خواهد شد.

در مدت فراخوان و حتی در چند روز اخیر و پس از مهلت فراخوان ارسال مقاله ادامه داشت به طوری که 363 چکیده مقاله به دبیرخانه‌ی همایش ارسال شد و با داوری 191 اصل مقاله دریافت شد و از این شمار 62 مقاله به شکل سخنرانی و 75 مقاله نیز به ‌صورت پوستر ارائه خواهد شد.در روزهای 15 و 16 اردیبهشت و در دانشگاه کردستان علاوه بر ارائه‌ی مقالات برگزیده، مسئولان و مدیران ارشد دولتی و چندین صاحب‌نظر داخلی و خارجی دیدگاه و یافته­های خود را ارائه خواهند کرد. افتخار داریم که در این دو روز میزبان نزدیک به 500 مهمان از سراسر جهان و ایران باشیم امیدواریم که آموخته‌های این نشست ما را برای برداشتن گام‌های مؤثرتر و کارامدتر در کاهش فقر شهری و بهبود زندگی فقرای شهری و ایجاد شرایط زندگی بهتر برای هم ­وطنان تهی­دست شهری توانمند کند. بی گمان این نشست برای ما فرصتی است بدر همفکری و تدوین دقیق­تر چارچوب­های سیاستی و فکری پیش از نشست هبیتات 3 در شهر کیتوی اکوادور در اکتبر 2016

منبع: kurdpress.com